Y Byd o Ben y Bannau

gan Lyn Ebenezer

FEDRA’I ddim cofio cyfnod pan fu ffermwyr o dan gymaint o bwysau. Ar yr un llaw cawn y plismyn iechyd yn ein rhybuddio rhag bwyta cig. Ac fel na fyddai’n ddigon drwg mae’n ffermwyr llaeth yn cynhyrchu ar golled. A chafwyd yr un plismyn iechyd yn ein rhybuddio fod llaeth yn ddrwg i ni. Hynny yw, mae ein perthynas â chynnyrch llaeth wedi suro. Ac ar gynnyrch llaeth rwy am ganolbwyntio. Rhoddir pwyslais haeddiannol ar hylendid. Iawn. Ond oni orbwysleisir rhai o’r peryglon hynny, hyd yn oed? Cadwai Nhad un fuwch, ac yn aml, fel y byddai’n godro, fe awn allan gyda chwpan yn fy llaw i Nhad ei lenwi â llaeth yn syth o dethau’r fuwch. Wnaeth yfed llaeth ffres fel yna ddim drwg i mi erioed. Ond mae’r ofnau a godwyd gan y plismyn iechyd eisoes wedi cael effaith niweidiol ar y diwydiant amaeth. Argymhellwyd y dylem gwtogi ein hyfed a’n bwyta o gynnyrch llaeth i lawr o 15 y cant i wyth y cant. Hynny yw, ei dorri i’r hanner, bron iawn. Argymhellir 160 calori i fenywod a 200 calori i ddynion. Dim ond ystadegau moel, medde chi. Wel, gadewch i ni droi hynna yn iaith bob dydd. Mae un frechdan gaws ac un llond gwydr o laeth cyflawn yn 270 calori. Felly mae hynny, hyd yn oed yn ormod. Yn wir, gymaint fu’r halibalŵ am beryglon cynnyrch llaeth fel bod un o bob pump ohonom yn ystod y chwe mis diwethaf wedi troi at gynnyrch amgen. Y bwgan, yn ôl y plismyn iechyd, yw braster dirlawn neu, i chi a fi, ‘saturated fats’. Ond canfuwyd yn ddiweddar fod yna raddau o’r fath fraster ac na ellir gosod un rheol gyffredinol. Ond o’r diwedd dyma newyddion da. Mae braster dirlawn yn medru bod yn dda i rai sy’n dioddef o glefyd y siwgr. Ac mae mwy a mwy yn dioddef o’r clefyd hwnnw o ganlyniad i ordewdra. Hynny’n cael ei achosi gan ormod o siwgr a chynnyrch llaeth, sy’n cynnwys braster,medd yr arbenigwyr. Ond credwch neu beidio, dywed canlyniadau ymchwil diweddar y gall caws a menyn fod yn dda i ni. Yn wir, er gwaetha’r holl fwganod a godwyd, canfuwyd y gall bwyta ac yfed cynnyrch llaeth gwtogi hefyd ar y perygl o afiechyd cardio-fasciwlar. Felly mae llaeth cyfiawn, caws, menyn ac iogwrt yn dda i ni a dylem fwyta ac yfed mwy ohonynt. Yn wir, ceir tro pedol gyfan ar fater menyn a margarîn Mae menyn yn fwy iachusol. Mae’r rheiny a gefnodd ar fenyn am fargarîn neu olew llysieuol, er yn gweld eu lefel o golesterol yn disgyn, yn fwy tebygol o ddioddef o anhwylderau’r galon. Dryllir hefyd y myth fod bwydydd llaeth yn arwain at gancr. Tra mae yna ofnau o hyd y gall fod yn niweidiol parthed cancr y brostad, gwelwyd ei fod yn llesol o ran mathau eraill o gancr. A dyma’i chi ddiddorol. Gall llaeth chwalu cancr a achosir gan orfwyta cig coch. Felly, cig coch a llaeth amdani! Newydd da i hen sinig fel fi hefyd yw y dylem gymryd lles cynnyrch soya a bwydydd trendi eraill gyda phinsied o halen. Wps! Mae halen yn ddrwg i ni! Un ddiod dra ffasiynol yw llaeth almond. Tra’i fod yn cynnwys llai o galorïau na llaeth buwch, mae’n cynnwys llai o lawer o galsiwm. Mae’r diodydd trendi hyn fel llaeth almond, llaeth ceirch a llaeth soya yn cynnwys llai o brotîn. A gall hyn fod yn ddrwg i ni, yn enwedig i blant. Y neges yw – peidiwch â rhoi’r gorau i gynnyrch llaeth heb i chi’n gyntaf ystyried sut fedrwch chi wneud iawn am y protîn, y calsiwm a’r maeth a ddarperir gan gynnyrch llaeth. Mae’n anodd llyncu canlyniadau’r arbenigwyr erbyn hyn. Mor anodd ag y byddai, i mi, lyncu cynnyrch diflas soya. Codir rhyw ofnau gwahanol bob dydd, bron. Cyn hir fe wna rhywun geisio’n perswadio fod anadlu’n ddrwg i ni. Rhyw ofni ydw i mai ffasiwn sy’n penderfynu popeth heddiw. Y cyfan wnaf fi ofyn amdano felly yw am lonydd i fwyta ac yfed be fynna’i. Os yw’n gwneud drwg, yna arnaf i fydd y bai. Fel y dywedodd Dic Jones, ‘Rhowch i mi’r hawl i wneud fy nghawl fy hun.’

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.