Y Byd o Ben y Bannau

gan Lyn Ebenezer

hires_page_06_image_0002UN o bleserau mawr plentyndod fyddai’r tymor cneifio pan fyddai modd i grwt ifanc ennill ychydig sylltau am rannu llinynnau neu dendio briwiau defaid ag ŵyn. Defnyddid y llinynnau i glymu traed y creaduriaid tra mai gwaith y tendiwr briwiau fyddai taenu rhyw stwff gludiog du dros unrhyw anaf a achosid i ddafad neu oen gan lafnau’r gwellaif. Gelwid y tendiwr yn ‘Ddoctor’, a dyna fyddai fy ngwaith i. Arweiniodd hynny at lysenw, sef Doc Bach. Ac i amryw o hen ffrindiau, Doc Bach ydw i o hyd. I blant byddai diwrnod cneifio’n un o ddyddiau mawr y calendr. Byddai gan bob fferm ei diwrnod traddodiadol, hwnnw wedi ei gerfio mor glir ar gof gwladwyr â’r Deg Gorchymyn ar lechi Moses. Byddem yn mynychu pob cneifio yn y fro, o ffermydd llawr gwlad fel y Wernfelen a’r Hen Fynachlog i ffermydd mynydd fel Blaenglasffrwyd a Thywi Fechan. Ar ein hymweliadau â’r ffermydd mynydd caem ein cludo yng nghefn lori Toss Hughes, Rock House. Yn ogystal â bod yn ddiwrnod hollbwysig ar galendr y fferm ei hun byddai hefyd yn ddiwrnod cymdeithasol. Byddai’n ddiwrnod o waith caled ond gydag amser a chyfle hefyd i dynnu coes a hel clecs. Pam cyfeirio at ddyddiau cneifio yn nhymor y Nadolig a’r Flwyddyn Newydd? Wel, o ddarllen erthygl ar y diwydiant gwlân yn ddiweddar credwn ei bod hi’n Ddiwrnod Ffŵl Ebrill. Craidd y stori yw bod y mudiad hawliau anifeiliaid PETA yn ymgyrchu dros wahardd cneifio defaid. Pam? Am fod cneifio’n greulon i ddefaid, hynny’n golygu bod angen gwahardd gwlân. Yn ganolbwynt i’r erthygl roedd llun o’r actores Alicia Silverstone yn sefyll yn borcen ar ganol cae. Gyda’r llun ceid sloganau, ‘Gwell fyddai gen i fod yn borcen na gwisgo gwlân,’ a ‘Gwisgwch eich croen eich hun; gadewch i anifeiliaid gadw’u crwyn eu hunain.’ Wir i chi, roedd e’n llun hyfryd, hithau’n siapus a phrydferth fel Efa heb ei hafal. Ond gyda phob dyledus barch, mae’n rhaid gen i fod y defaid yr honnai ei bod hi’n siarad ar eu rhan yn llawer mwy deallus na hi. Wn i ddim o ble mae rhai o’r ymgyrchwyr yma’n dod. Ydyn nhw’n byw o dan badell, tybed? Mae PETA’n ymgyrchu dros hawliau moesegol anifeiliaid. Ac mae cneifio defaid, yn ôl PETA, yn groes i’r egwyddor honno. Pam? Wel, yn ôl PETA ac Alicia caiff defaid ar ddiwrnod cneifio eu taflu o gwmpas, eu hitio a’u cicio a’u hanafu gan erfynnau miniog. Cânt eu hamddifadu o unrhyw driniaeth filfeddygol a bydd amryw o’r defaid, druain, yn marw o ganlyniad i’r creulondebau hyn. Gallaf ddeall pobl yn protestio yn erbyn lladd crocodeils er mwyn llunio handbags neu ladd beleod neu garlymiaid er mwyn gwneud cotiau ffwr. Ond cneifio defaid? Gwahardd gwisgo gwlân? Mae’r holl ymgyrch yn wirion bost. Mae Prydain yn un o brif wledydd y byd mewn cynnyrch gwlân. Ac ar fore mor rhewllyd â hwn, wrth i mi lunio’r golofn, mae’n adeg addas iawn i son am y pwnc. Dyma gyfnod pan mae dillad gwlanog yn fendith. Bydd tua 90,000 o ffermwyr Prydain yn cneifio ymron 40 miliwn cilogram o wlâny flwyddyn. Mae’r farchnad wlân ym Mhrydain yn werth £1.25 biliwn yn cynnwys dillad wedi’u gwau, dillad ffasiynol a siwtiau. Ie, ie, meddai’r amheus yn eich plith. Gosod elw o flaen lles anifeiliaid yw hynna. Dim o’r fath beth. Gŵyr hyd yn oed y twpsyn mwyaf ymhlith trigolion brodorol y cefn gwlad fod cneifio defaid yn anhepgorol os am ofalu am les y praidd. Gall gadael dafad heb ei chneifio arwain at bryfedu. Bydd dafad front yn dioddef wrth i gynrhon ddodwy eu hwyau yn y gwlân a’r rheiny’n troi yn eu tro’n gynrhon eu hunain sy’n bwyta i mewn i groen a chnawd y creadur, druan. Y mis diwethaf fe wnes ganu fy nhiwn gron am anwybodaeth mewnfudwyr o’r trefi a’r dinasoedd am fywyd cefn gwlad. Mae hyn yn ategu at yr hyn a bregethais droeon o’r blaen. Ac mae PETA’n euog o gamwarwain pobl hygoelus. Ac o fynd at lygad y ffynnon bu’n rhaid i PETA gyfaddef i’w hymchwil gael ei gynnal nid yma yng ngwledydd Prydain ond yn Awstralia. Ond defnyddir yr un brwsh i bardduo ffermwyr Cymru a Phrydain yn gyffredinol. Cyfaddefodd PETA’n ogystal i’w hymchwil gael ei gynnal bedair blynedd yn ôl. Hyd yn oed wedyn, fedra’i ddim credu’r honiadau. Byddai camdrin praidd yn adweithio’n anffafriol ar elw unrhyw ffermwr defaid. Y gwir amdani yw bod yr arferiad o gneifio defaid heddiw gydag offer trydan yn llai trafferthus a niweidiol i’r ddafad nag oedd y defnydd o’r hen wellaif deu‐lafn miniog. Gofalir gadael haen 3.5mm o wlân ar gorff y ddafad beth bynnag. Yn anffodus nid yw honiadau gwirion PETA ond yn cadarnhau’r hyn y bum yn ei refru yn ei gylch ers tro byd. Mae yna lawer o bobl wirion yn yr hen fyd yma. Ond fy nghwestiwn i yw ‐ pam fod rhaid iddynt oll droi eu golygon at y cefn gwlad byth a hefyd? Cofiwch, fe gai Alicia Silverstone sefyll yn borcen yn y cae cefn unrhyw amser. Does dim hyd yn oed ddafad yno heddiw. Petai yno un, byddai hyd yn oed honno’n crynu yn yr oerfel. Rhowch i mi felly ‘frethyn gwlân y defaid mân’. Yn sicr, byddai ei angen ar Alicia.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.