Y Byd o Ben y Bannau

gan Lyn Ebenezer

AMCANGYFRIFIR i’r rhyfel Mawr ddwyn 16 miliwn o fywydau, gyda 10 miliwn o’r rheiny’n filwyr. Collwyd yn y gyflafan hefyd 484,000 o geffylau gan Brydain yn unig.

Ni wnaeth y rhyfel a oedd fod rhoi diwedd ar bob rhyfel ddysgu dim i ni. Caiff milwyr eu lladd o hyd fesul miloedd. Ond o leiaf daeth aberth y ceffyl rhyfel i ben. Er bod gan y Fyddin gannoedd o geffylau, swyddogaeth seremonïol yn unig sydd iddynt bellach.

Mewn ffeiriau ceffylau fel Ffair Dalis yn Llanbed yn y tridegau câi ceffylau gwedd eu prynu am tua £50 ar y mwyaf. Ond ar gychwyn y rhyfel Mawr byddai’r Swyddfa ryfel yn talu rhwng £150 a £160 amdanynt. Eu tynged fyddai gorfod llusgo’r gynnau mawr i’r Ffrynt.

Diolch i’r sioe gerdd ‘War Horse’ ail-daniwyd diddordeb y cyhoedd yn hanes ceffylau’r rhyfel Mawr. Bydd cannoedd ar gannoedd hefyd yn tyrru i wylio gwahanol seremonïau’r Fyddin pan fo ceffylau yn ganolog i’r digwyddiadau hynny. Ond och a gwae! Mae’r da-weithredwyr (fy nghyfieithiad i o ‘dogooders’) wedi camu i’r fei.

Mae PETA (People for the Ethical Treatment of Animals) wedi neidio ar wagen yr RSPCA. Mae’r fyddin, meddir, yn greulon i geffylau. Nodir fel tystiolaeth y ffaith fod 109 o geffylau’r fyddin wedi eu difa yn ystod y chwe blynedd diwethaf. Gwnaed hyn am i’r creaduriaid naill ai gloffi neu ddioddef o anhwylderau fel y colic. Ie, 106 mewn chwe blynedd, sef dwsin y flwyddyn. Nawr dydi hynna ddim yn ffigwr drwg. Ond teimla PETA fod hwn yn ffigwr annioddefol.

Galwant ar i’r Fyddin roi’r gorau i ddefnyddio ceffylau mewn brwydro. Ond howld on, Defi John. Dydi ceffylau ddim wedi eu defnyddio ar faes y gad gan y Fyddin ers degawdau lawer.

Beth, felly yw’r broblem? Bob tro y digwyddaf weld ceffylau’r Fyddin ar y teledu yn cael eu dangos mewn seremonïau, y peth cyntaf a wnaiff fy nharo yw rhyfeddu at eu cyflwr da. Mae eu cotiau bob amser yn sgleinio a’u mwng wedi ei docio’n ddestlus. Pan na fydd ceffyl yn hapus, dengys hynny yn ei ymarweddiad. Fe awn i mor bell a thaeru fod ceffylau’r Fyddin yn cael gwell gofal nag unrhyw geffylau eraill.

Prynir ceffylau’r Fyddin yn Iwerddon yn bennaf pan maen nhw tua’r pedair oed. Byddant yn parhau gyda’r Fyddin nes iddynt gyrraedd y deunaw oed. Pan fo ceffyl yn cael ei droi allan i bori eir ati i ganfod cartref newydd iddo. Bydd yn rhaid i ddarpar-berchennog fynd drwy broses fanwl a hir cyn cael yr hawl i fabwysiadu’r ceffyl.

Yn aml iawn bydd y milwyr eu hunain yn mabwysiadu ceffyl sydd wedi mynd yn rhy hen. Bydd perthynas unigryw yn datblygu rhwng marchog a’i geffyl. Yn wir, gymaint yw’r gofyn am geffylau sydd wedi eu hymddeol fel na fydd byth angen eu hysbysebu yn y wasg.

Os fydd ceffyl yn anaddas i’w gynnig i berchennog newydd, hynny oherwydd osteoarthritis, er enghraifft, caiff gartref gan Ymddiriedolaeth y Ceffylau, mudiad sy’n gofalu am geffylau a ymddeolwyd. Fe leolir y cartref hwn yn Princes risborough yn Swydd Buckingham. Mae’r rhelyw o geffylau’r Fyddin yn perthyn i Fintai’r Brenin yn Woolwich. Cedwir y lle mor lân ag ysbyty. Yn wir, mae modd i chi a finne fynd yno i weld y ceffylau.

Trueni na fyddai swyddogion PETA yn gwneud hynny er mwyn gweld drostynt eu hunain sut fywyd sydd ar y ceffylau breintiedig hyn. Gan nad yw ceffylau bellach yn rhan o ryfela, beth yw cwyn PETA? Yn amlwg, dydi’r aelodau ddim am eu gweld nhw’n cymryd rhan mewn defnyddio ceffylau mewn digwyddiadau seremonïol. Ie, gwleidyddiaeth cenfigen unwaith eto.

Dydw i ddim yn rhyw ffan mawr o bomp a seremoni, ond mae gweld ceffylau pendefigaidd, hardd yn mynd drwy eu pethe yn eli i’r galon.

Y neges i PETA ac i’r rSPCA a’u tebyg felly yw: cyflawnwch eich gwir ddyletswyddau. Ewch ati i amddiffyn creaduriaid sydd mewn gwir berygl o gael eu camddefnyddio ac sy’n dioddef yn wirioneddol. Mae dyddiau aberthu ceffylau ar faes y gad drosodd ers degawdau. Trueni na fyddai’r un peth yn wir am aberthu milwyr.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.